Weinig ondernemers starten een bedrijf om het binnen 5 jaar te verkopen

Wij zijn begonnen in Rusland, midden jaren negentig, toen het land net open was gegaan. Achteraf past hier de uitspraak: “Succes often goes to them green enough not to understand the hurdles they have to take”.

Ondanks dat we nauw samenwerkten met bevriende Russen die ook partners waren in ons bedrijf, waren we terugkijkend toch vooral toerist in een land dat we veel later pas echt leerden kennen. We runden een door de EU gesubsidieerd early stage growth fund van de Europese Investeringsbank (EBRD), de Rabobank en een beetje van onszelf. Politieke risico’s werden nauwelijks onderkend. Het was “the end of history”: ook de Russen aan de macht wilden zich aansluiten bij het westerse kapitalistische systeem, dachten we toen… Wij kijken natuurlijk vanwege onze betrokkenheid met afgrijzen naar de recente ontwikkelingen. Schrale troost dat wij net op tijd goede exits hebben kunnen doen. Ruwweg hebben we > 3.000 mensen aan het werk gekregen/gehouden bij meer dan 20 lokale bedrijven. Een beetje cynisch zou je kunnen zeggen impact investeringen avant la lettre.

Vanaf begin deze eeuw hebben we onze focus verlegd naar Nederlandse schone technologie bedrijven waaronder een buy-and-build die goed uitpakte. We hebben ook een cleantech seed fonds gerund (trl 5-7). Dat was minder succesvol, en we begrijpen nu beter waarom: de kans op een klapper in een portfolio van 8 bedrijven van gemiddeld 1 MEUR is veel te klein en als je succes hebt word je vaak ook nog eens wegverwaterd. Als je kijkt naar de resultaten van de Seed capital regeling wordt dit ook getalsmatig onderschreven. Bijna alle fondsen hebben serieuze verliezen geleden, de totale regeling blijft nog enigszins overeind vanwege een paar extreem goede exits (er is in totaal meer dan 700 MEUR geïnvesteerd in meer dan 800 start-ups, dan heb je kans dat er 4-5 echt succesvolle bedrijven tussen zitten). Al met al dus voor de overheid vanwege de omvang en risicospreiding een succesvol initiatief. Maar voor de meeste investeerders in een enkel fonds was het aanmerkelijk minder succesvol.

Bij het Amsterdam Klimaat en Energie Fonds (AKEF) en het Friese Energiefonds (FSFE) zijn we teruggekeerd naar bedrijven en projecten met bewezen technologieën. Daar laten we weer goede resultaten zien. Wij hebben met deze fondsen meer dan 250 financieringen verstrekt waarvan een beperkt aantal (< 15) in default is of is afgeschreven. Het merendeel betaalt rente en aflossing, we zijn inmiddels verschoven van straight equity naar verschillende vormen van venture debt. Naast de downward protection die dat oplevert levert het ons ook veel eenvoudigere entry en exit trajecten op met veel minder ingewikkelde discussies over waarderingen.

Natuurlijk hielp het dat we in Rusland in het juiste decennium hebben geïnvesteerd. Natuurlijk hielp het niet dat we een cleantech seed fund opzetten vlak voor de financiële crisis in 2009. Toch werd zowel het succes als het falen grotendeels bepaald door de ondernemers waarin we hebben geïnvesteerd. Vaak hebben we nauw met die ondernemers opgetrokken en dan helpt het als je dezelfde drive hebt.

Onderzoek naar ondernemersmotivatie is consistent op één punt: de meeste mensen beginnen een bedrijf om een probleem op te lossen, niet om het te verkopen. Mission-driven ondernemers in het bijzonder zijn primair gedreven door wat Fauchart en Gruber een “missionary identity” noemen. Op basis van diepte-interviews met 49 oprichters beschrijven zij in de Academy of Management Journal (2011) drie typen ondernemersidentiteiten: de op winstmaximalisatie gerichte “Darwinian”, de gemeenschapsgerichte “Communitarian”, en de waardegerichte “Missionary”. Die laatste definieert succes uitsluitend in termen van maatschappelijke bijdrage, en dat bepaalt vervolgens alle strategische keuzes — inclusief hoe hij of zij tegen eigendom en zeggenschap aankijkt. Het is een conceptueel raamwerk, geen statistische wetmatigheid voor alle ondernemers, maar het sluit naadloos aan op wat wij in de praktijk herkennen.

Voor deze categorie ondernemers is de gebruikelijke VC-logica vaak ongeschikt. Die logica vereist namelijk drie dingen die meestal haaks staan op de manier waarop impact ondernemers opereren: een harde exitverplichting bij instap, een groeitempo dat de missie ondergeschikt maakt aan schaal, en de bereidheid om zeggenschapscontrole over te dragen aan investeerders met een andere tijdlijn dan zijzelf.

De meeste impact ondernemers willen dus hun bedrijf helemaal niet verkopen. Veel willen het kapitaal dat erin zit blijvend ten dienste laten staan van het probleem dat ze aanpakken. Een verkoop — zeker aan een partij zonder dezelfde missie — leidt dan meestal tot stevige frustraties. Ik heb te vaak rijke gefrustreerde ondernemers gezien die in ieder geval een stevige periode na de “succesvolle” exit met de ziel onder de arm liepen. In de ergste gevallen verliep de integratie ook nog een slecht en ontstond er ruzie over een earn-out.

Wat de meeste wél willen: een redelijk rendement op hun investering en risico dat ze hebben gelopen via bijvoorbeeld dividenden, autonomie over de koers van hun bedrijf en de zekerheid dat het bedrijf zijn missie behoudt. Vaak is het ook belangrijk dat ook als zij zelf ooit een stap terug doen het DNA van het bedrijf behouden blijft.

e3 Partners komt met een nieuw fonds dat aan deze vraag voldoet. Met e3Rebalance (e3R) investeren we in bedrijven met bewezen technologie en een duidelijke missie binnen planetaire grenzen — energietransitie, schone grondstoffen, biodiversiteit.

E3R ondernemers committeren zich niet aan een snelle exit maar binnen het Steward Ownership gedachtengoed wel aan capped returns voor alle aandeelhouders/financiers (dus ook voor henzelf). Als het plafond is bereikt, wordt het bedrijf van zichzelf: het kapitaal dat erin zit en groeit blijft permanent in dienst van de missie. Sommige ondernemers die ook van managen houden blijven vervolgens tientallen jaren op de bok. De start-up ondernemer kan steward worden en samen met de andere ervaren stewards zijn/haar opvolger begeleiden om het bedrijf verder te laten groeien.

Waarom nu

De energietransitie en de bescherming van planetaire grenzen vragen om een generatie bedrijven die niet is gebouwd op exit-logica maar op bestendige impact. De urgentie en het potentieel is daar. De bedrijven worden nu gebouwd, door ervaren een intrinsiek gemotiveerde ondernemers die helaas vaak niet het juiste kapitaal kunnen vinden.

Traditioneel VC fondsen passen dus vaak niet echt. Banken financieren pas als er 3 jaar winst wordt gemaakt. Grote infrafondsen bewegen pas bij tientallen miljoenen en financieren vooral de assets. Het gat — €1 tot €5 miljoen groeikapitaal voor impact bedrijven in de opschalingsfase — is structureel onderbediend.

Wij investeren al dertig jaar in bedrijven en projecten met dit profiel. In Rusland, in de Nederlandse schone technologie, bij AKEF en FSFE. We hebben geleerd wanneer onze aanpak werkt en wanneer niet. We kennen de ondernemers die bij ons passen en hebben nu al een grote groep ondernemers in de pijplijn die ofwel al steward owned zijn of het willen worden. We hebben ook al een aantal LP’s kunnen overtuigen dat onze impact propositie ook nog een interessant risico/rendement profiel heeft. Fundraising is en blijft natuurlijk  – zeker in deze tijd – een stroperig proces. De afgelopen 30 jaar hebben wij meerdere fondsen opgezet, vaak in een nieuwe regio of een nieuwe sector. Nu dus in een nieuwe asset class. Ik maak vaak de opmerking dat ik hoop nog heel lang te leven heb maar dat de tekst op mijn grafsteen er al is “lifetime first time fund manager”

e3R investeert groeikapitaal in impact bedrijven die de planetaire grenzen beschermen. Gebaseerd op de principes van steward ownership. Zowel het fonds als e3 partners zelf worden steward owned